Uzun Çarşı'nın emektar ustası konuştu! “Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı”
Sakarya'nın Adapazarı ilçesindeki tarihi Uzun Çarşı’da tek göz dükkanında ayakkabı tamir ederek mesleğini yaşatmaya çalışan İsmail Aslan, yarım asrı aşan meslek hayatında değişen üretim ve tüketim alışkanlıklarına tanıklık ediyor.
Ayakkabıcılığa 1969 yılında Trabzon’da çırak olarak başlayan Aslan, 1974 yılının sonunda geldiği Sakarya’da mesleğini sürdürdü. Tarihi Uzun Çarşı’daki dükkanında 35 yıldır ayakkabı tamirciliği yapan deneyimli usta, el emeğine dayalı üretimin ve meslek kültürünün giderek unutulduğunu dile getirdi.
BİR ZAMANLARIN GÖZDE MESLEĞİ ÇIRAK BULAMIYORGeçmişte ayakkabıların tamamen el işçiliğiyle üretildiğini anlatan Aslan, günümüzde hem ustaların hem de kullanılan malzemelerin azaldığını belirtti. Çıraklık sisteminin de giderek ortadan kalktığını ifade eden Aslan, şunları söyledi:
“Artık eski sanat ve sanatkarlar yok. Biz ayakkabıyı komple elde yapıyorduk, ilaçsız, çivisiz şekilde. Şimdi böyle bir sanat ve sanatkar yok. Böyle bir malzeme de yok. Malzemeyi işleyecek usta da yok, usta bulunsa malzeme yok. İnsanlar günlük yaşamaya alıştığı için çıraklık sistemi kalmadı. Şimdi çırak yetişmiyor.”
“ÖNCE AHLAKI, SONRA SANATI ÖĞRETİYORLARDI”Eski dönemlerde çıraklık eğitiminin yalnızca meslek öğrenmekten ibaret olmadığını vurgulayan Aslan, ustaların aynı zamanda ahlak ve terbiye öğrettiğini belirtti.
“Bizim zamanımızda babalarımız bizi getirirdi, 'Usta, eti senin, kemiği benim' derlerdi. Usta sana harçlık verir ya da vermezdi. Ahlak ve terbiye öğretiyorlardı, takımların ismini öğretiyorlardı. Şimdi genç geldiği zaman 'Kaç para verirsin bana' diyor. Eski ustaların sanat ahlakı diye bir şeyi vardı. Bu ahlakı günümüzde parayla mümkün değil alamazsın. Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı.”
BU MESLEKLE 6 ÇOCUK BÜYÜTTÜEskiden yıpranan ayakkabıların tamir ettirildiğini, günümüzde ise tüketicilerin yeni ayakkabı almayı tercih ettiğini söyleyen Aslan, mesleğine olan bağlılığını şu sözlerle anlattı:
“İnsanlar 'eskit yenisini al' şeklinde yaşıyor. Tamir işi de bitti zaten. Usta da kalmıyor, ayakkabı yaptıran da olmuyor. Ben bu meslekle 6 çocuk büyüttüm, 8 de torun var. Ekmeğimiz çıkıyor, eski işimiz olduğu için bırakamıyoruz.”
“DERİ AYAKKABI UNUTULDU ARTIK”Fabrikasyon üretimin yaygınlaşmasıyla el işçiliğinin bitme noktasına geldiğini belirten 57 yıllık usta, ayakkabı üretiminde kullanılan malzemelere ilişkin de endişelerini dile getirdi.
Aslan, “İmalat fabrikalaştı zaten. 'Ben kalfayım' diyenler de aletlerin ismini bilmiyorlar. Aletlerle pek işi olmuyor ama bu aletler elinin bir parçasıydı. Bu gidişle 10 sene sonra ayak hastalıkları bu ülkede kol gezer. Çünkü petrol atığı ve pisliğinden yapılan spor ayakkabılar var. Deri ayakkabı unutuldu artık” ifadelerini kullandı.
Yarım asrı aşkın süredir ayakkabıcılıkla geçimini sağlayan İsmail Aslan, tarihi Uzun Çarşı’daki küçük dükkânında kaybolmaya yüz tutan mesleğini yaşatmaya devam ediyor.
Kaynak: Söz Sakarya Gazetesi