Puan kazanmak isterken cebinizden daha fazlası çıkıyor! Kartlardaki o tuzağa dikkat
Daha fazla puan kazanmak için alışveriş tutarını artıran, yıl sonunda silinecek puanlarını tüketmek için ihtiyaç duymadığı ürünleri alan tüketiciler, farkında olmadan bütçelerini zorlayabiliyor. Özellikle kasım ayındaki indirim kampanyalarıyla yıl sonu puan telaşı birleşince alışveriş alışkanlıkları da değişiyor. Peki, tüketici puan kazanırken gerçekten kâr mı ediyor, yoksa daha fazla harcama yaparak kendi cebinden mi kaybediyor?
YIL SONU GELDİ, PUANLARI HARCAMA TELAŞI BAŞLADI
Tüketici Birliği Federasyonu Genel Başkanı Mehmet Bülent Deniz, firmaların ve bankaların müşteri sadakatini artırmak amacıyla puan, bonus, indirim ve para iadesi gibi çeşitli uygulamalar geliştirdiğini belirtti. Ancak tüketicilerin bu sistemlere dahil edilirken kazandıkları puanların kullanım süresi konusunda yeterince bilgilendirilmediğine dikkat çekti.
Deniz, mağazalarda alışveriş sırasında tüketicilerden müşteri kartı oluşturmak amacıyla telefon numarası alındığını, bankaların da kredi kartları üzerinden benzer kampanyalar yürüttüğünü ifade etti. Buna karşın kazanılan puanların ve biriken TL'lerin yıl sonuna kadar kullanılması gerektiğine ilişkin koşulların başlangıçta açık ve anlaşılır şekilde aktarılmadığını söyledi.
Son dönemde yapılan bilgilendirmelerle tüketicilerin bu uygulamadan haberdar olduğunu belirten Deniz, yılın sonuna doğru vatandaşların kartlarındaki puanları hesaplayarak bunları tüketmek için alışverişe yöneldiğini kaydetti.
KASIM İNDİRİMLERİYLE PUAN TELAŞI BİRLEŞİNCE
Özellikle kasım ve aralık aylarında tüketicilerin alışveriş eğiliminde artış yaşandığını belirten Deniz, indirim kampanyalarıyla puanların silinme endişesinin birleşmesinin satın alma kararlarını olumsuz etkileyebildiğini vurguladı.
Deniz, e-ticaret platformlarında karşılaşılan "Son 5 dakika", "Son 2 ürün" gibi mesajların da tüketiciyi hızlı karar vermeye ittiğine dikkat çekti. Bu uygulamalarla puanları kullanma telaşı bir araya geldiğinde vatandaşların fiyat ve kalite karşılaştırması yapmadan alışveriş yapabildiğini, sonrasında ise pişmanlık yaşayabildiğini ifade etti.
Deniz, konuyla ilgili dikkat çeken bir başka ayrıntıya da işaret etti. Yıl sonunda biriken puanlarını kullanmak isteyen tüketicilerin, yaptıkları yeni alışverişlerden kazandıkları puanları da aynı takvim yılı içerisinde tüketmek zorunda kalabildiğini belirtti. Bu nedenle tüketicinin puanlarını kullanmak için yaptığı alışveriş, yeni bir puan harcama telaşını da beraberinde getirebiliyor.
'PUAN KAZANDIĞINI DÜŞÜNÜRKEN ASLINDA KENDİ PARASINI HARCIYOR'
İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Özgün Burak Kaymakçı ise alışveriş puanlarının tüketici üzerindeki etkisini davranışsal iktisat açısından değerlendirdi. Kaymakçı, tüketicilerin kazandıkları 50 TL'lik puanı cebine girmiş 50 TL gibi görmesinin her zaman doğru olmadığını belirterek, davranışsal iktisatta Richard Thaler tarafından ortaya konulan "zihinsel muhasebe" yaklaşımına dikkat çekti.
Bu yaklaşıma göre insanlar parayı nereden geldiğine ve hangi amaçla kullanılacağına göre farklı şekillerde değerlendiriyor. Puan olarak kazanılan parasal değer de tüketici tarafından adeta "bulunmuş para" gibi algılanabiliyor. Bu nedenle tüketici, kazandığı puanı harcarken normal parasını harcadığı zamana kıyasla daha az psikolojik direnç gösterebiliyor. Kaymakçı, puan sistemlerinin üç temel sınırlılığı bulunduğunu belirtti. Bunların nakit olmaması, son kullanma tarihi ve kullanım koşulları nedeniyle değer kaybedebilmesi ve çoğunlukla yalnızca puanı sağlayan işletmede kullanılabilmesi olduğunu ifade etti.
GÖRÜNÜRDEKİ KAZANÇ, GERÇEK EKONOMİK KAYIP MI?
"Puan biçiminde kazanılan parasal değer 'bulunmuş para' olarak değerlendirilir. Bu nedenle harcanırken daha az psikolojik dirençle karşılaşır. Ne var ki literatür söz konusu puan kazançlarının üç temel sınırlılığına işaret eder. Öncelikle nakit değildirler ve kullanıma sokulmaları için ekstra harcamayı gerekli kılarlar. İkinci olarak, aşınmaya tabidirler. Son kullanma tarihleri, asgari harcama eşikleri ve unutulma ihtimalleri nedeniyle zaman içinde değer kaybedebilirler. Kazanılan puanların büyük kısmının hiç kullanılmadığı bu duruma sektör 'breakage' derken, şirketlerin kullanılmayacağı öngörülen puanlara ilişkin gelirleri de ilgili muhasebe standartları çerçevesinde kaydedebilmeleri mümkündür. Üçüncü olarak, nakit her yerde geçerken, bu puanlar çoğunlukla puanı sağlayan işletmede geçerlidir."
100 TL PUAN İÇİN 200 TL FAZLADAN HARCAYABİLİRSİNİZ
Puan kampanyalarının tüketiciyi daha fazla harcamaya yönlendirebildiğini belirten Kaymakçı, davranışsal iktisatta "bahşedilmiş ilerleme etkisi" olarak tanımlanan yaklaşıma dikkat çekti. Bu etkiye göre tüketici, bir ödüle veya hedefe yaklaştıkça o hedefe ulaşmak için daha fazla çaba gösterebiliyor. Puan kazanma eşiğine yaklaşan kişi de eksik kalan tutarı tamamlamak için ihtiyaç dışı alışveriş yapabiliyor. Kaymakçı, 1000 TL harcamaya 100 TL puan verilen bir kampanya üzerinden bu durumu örneklendirdi. Kampanya kapsamında 800 TL harcama yapan bir tüketicinin, puan kazanabilmek için 200 TL'lik ek alışveriş yapmaya daha kolay yönlendirilebildiğini belirtti. Üstelik şirketlerin büyük veri sayesinde tüketicilerin hangi harcama eşiklerinde puan kazanma eğilimi gösterdiğini, biriktirdikleri puanları ne zaman harcadığını ve hangi kampanyalara karşılık verdiğini takip edebildiğine dikkat çekti.
"Davranışsal iktisat araştırmaları, ödemeyle tüketim arasındaki bağ gevşedikçe harcamanın kolaylaştığını gösterir. 'Ödemenin acısı' kavramı, nakit öderken hissettiğimiz caydırıcı acının, araya puan ve kredi kartları girince nasıl köreldiğini anlatır. Kredi kartları ve elde edilen puanla dönen bir alışverişte acıyı tam olarak hissetmediğimiz aşikârdır. Önce kredi kartları, sonra da puanlar aracılığı ile harcamanın gerçek ve olması gereken acısı ortadan kaldırılmış olduğunda, artık irrasyonel bir tüketim tavrı için gerekli altyapı kurulmuş olur. Dolayısıyla denilebilir ki puan sistemi kazandığından çok kaybetmenin temellerinden biridir."
BANKALAR NEDEN DOĞRUDAN İNDİRİM YERİNE PUAN VERİYOR?
Alışveriş puanlarının yalnızca tüketiciye sunulan bir ödül olmadığını belirten Kaymakçı, firmaların bu sistemi tercih etmesinin arkasında ekonomik nedenler bulunduğunu ifade etti. Kaymakçı'ya göre doğrudan indirim, işletme açısından anında maliyet oluştururken puan uygulamalarında maliyet, puanların kullanılmasına bağlı olarak ortaya çıkıyor. Kullanılmayan puanlar ise sektör terminolojisinde "breakage" olarak adlandırılıyor. Şirketlerin kullanılmayacağı öngörülen puanlara ilişkin gelirleri, ilgili muhasebe standartları çerçevesinde kaydedebilmesi de mümkün olabiliyor.
Puan sistemlerinin bir diğer avantajının müşteri sadakati oluşturmak olduğunu belirten Kaymakçı, tüketicinin puan kazanmak için aynı markadan yeniden alışveriş yapabildiğini söyledi. Ayrıca bu sistemlerin firmalara tüketicilerin alışveriş alışkanlıklarını analiz etme ve gelecekteki davranışlarını tahmin etme imkanı sağladığını vurguladı.
Kaymakçı, altı sadakat programında yaklaşık 7 bin ödül ürününün incelendiği bir araştırmada, puanlarla satın alınan ürünlerin ortalama fiyatının piyasa fiyatından yüksek olabildiğinin ortaya konulduğunu da aktardı.
"Altı sadakat programında yaklaşık 7 bin ödül ürününün incelendiği bir araştırmada (Danaher, Sajtos ve Danaher, 2016), puanlarla satın alınan ürünlerin ortalama fiyatının piyasa fiyatından yüksek olabildiği ortaya konulmuştur. Yani ilüzyonel bir yapı içinde tüketici ödül kazandığını zannederken, aslında piyasa fiyatının üzerinde bir fiyatla alışveriş yapmak durumunda kalmıştır."
PUANLARINIZ SİLİNİRSE NE YAPABİLİRSİNİZ?
Mehmet Bülent Deniz, alışveriş puanları ve kampanyalarla ilgili şikayetlerde belirgin bir eğilim gözlemlemediklerini, ancak özellikle kasım ayındaki indirim kampanyalarında tüketici başvurularının arttığını belirtti. Reklamı yapılan indirimlerin ve kampanyaların gerçek uygulamadan farklı vaatler içermesi halinde tüketicilerin mağdur olabildiğini ifade eden Deniz, bu durumda iki farklı başvuru yoluna dikkat çekti.
Tüketiciler, yanıltıcı reklam, mesaj veya kampanyalar nedeniyle Ticaret Bakanlığı Reklam Kuruluna şikayette bulunabiliyor. Kişisel bir mağduriyet yaşanması ve yanıltıcı reklamla satın alma işlemi arasında bağlantı bulunması halinde ise e-Devlet üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) aracılığıyla Tüketici Hakem Heyetine ücretsiz başvuru yapılabiliyor.
Deniz, yıllardır bankalara ve mağazalara puanların kullanım süresine ilişkin çağrıda bulunduklarını belirterek, özellikle kasım ve aralık aylarında kullanılan puanlarla yapılan alışverişlerden kazanılan yeni puanların bir sonraki yıla devredilmesi veya daha uzun süre kullanılabilmesi gerektiğini vurguladı.
Kaynak: Milliyet Son Dakika