Kendi Ellerimizle Büyüttüğümüz Tiranlar!

                                           İnsanlık tarihi, tahakkümün ve ona boyun eğişin bitmek bilmeyen, trajik hikayesidir. Yüzyıllar boyunca sarayların, şatoların, kalelerin veya günümüzün devasa başkanlık saraylarının ardında oturan tek bir insanın, milyonlarca insanı nasıl olup da kendi iradesine boyun eğdirdiği sorusu, siyaset felsefesinin en yakıcı düğümlerinden biridir.                 Bir devlet başkanı, fiziksel olarak diğer tüm insanlarla aynı biyolojik sınırlara sahipken, nasıl olur da kitleleri peşinden sürükler, orduları harekete geçirir ve toplumun üzerinde mutlak bir güç kurar?                 Bu sorunun cevabı, kılıçların keskinliğinde veya orduların büyüklüğünde değil, kitlelerin kendi içsel teslimiyetinde gizlidir.                Étienne de La Boétie, Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev adlı ölümsüz eserinde, bu sarsıcı gerçeği yüzümüze bir tokat gibi çarpar. “İktidarın asıl kaynağının tiranın gücü değil, tebaanın rızası olduğunu” haykırdığı o efsanevi satırlarda şöyle der:              "Nasıl sizi dövmek için bunca ele sahip oluyor? Bunları sizden ödünç almadıysa... Kendilerinizi çiğnediği ayaklar aynı zamanda sizin ayaklarınız değil mi? Üzerinizdeki erk sizden gelmiyor mu? Sizinle elbirliği içinde olmazsa üzerinize yürümeye nasıl cesaret edecektir? Kendi kendinize ihanet etmeseydiniz size hangi kötülüğü yapabilirdi ki?"               Bu sözler, yazıldığı dönemin monarşilerine ve müstebit krallarına yöneltilmiş olsa da, bugünün modern devlet başkanlarına, popülist liderlerine ve kitleleri efsunlayan "demokratik" tiranlara uyarlandığında, geçerliliğini ve yakıcılığını fazlasıyla korumaktadır. Hatta günümüzde, gönüllü kulluğun mekanizmaları çok daha karmaşık, çok daha sinsi ve çok daha "meşru" bir zemine oturtulmuştur.              Ödünç Alınan Eller: Devletin Zor Kullanma Tekeli ve Toplum              Günümüzün bir devlet başkanını gözünüzün önüne getirin. Miting alanlarında kükreyen, uluslararası krizlerde rest çeken, tek bir imzasıyla milyonların kaderini, ekonomisini ve geleceğini değiştiren o muktedir figürü düşünün. Etrafı etten duvarlarla, zırhlı araçlarla, binlerce korumayla çevrilidir. Peki ama La Boétie’nin sorduğu gibi, bu gücü nereden almaktadır? Liderin elinde sihirli bir değnek yoktur. Bizi hizaya sokmak, itiraz edenleri susturmak veya toplumsal muhalefeti bastırmak için kullandığı kolluk kuvvetleri, polisler, askerler uzaydan gelmemiştir. Onlar halkın çocukları, komşularımız, akrabalarımız, yani bizizdir.             “Devlet başkanı, toplumun üzerine yürümek için yine toplumun ellerini kullanır. Bir grevi kırmak için gönderilen polis, asgari ücretle çalışan bir başka işçinin oğludur. Adaletsiz bir karara imza atan hakim, aynı vergi adaletsizliğinden şikayet eden bir vatandaştır. Lider, bu devasa aygıtı tek başına işletemez; o yalnızca bir orkestra şefidir, ancak enstrümanları çalanlar bizzat ezilenlerin kendisidir. Kendi kendimize uyguladığımız bu şiddet, "devletin bekası", "milli güvenlik", "kamu düzeni" gibi yaldızlı kavramlarla meşrulaştırılır. Liderin bizi dövmek için kullandığı eller, seçim sabahları sandığa gidip ona mühür basan ellerimizden başkası değildir.”              Çiğnenen Ayaklar ve İdeolojik Hegemonya              "Kendilerinizi çiğnediği ayaklar aynı zamanda sizin ayaklarınız değil mi?" sorusu, günümüz ekonomi-politiğini anlamak için kusursuz bir mercektir.              “Modern devlet başkanları, uyguladıkları politikalarla geniş halk yığınlarını yoksullaştırırken, serveti belirli bir zümrenin elinde toplarlar. Enflasyon bir vergi gibi alt gelir gruplarını ezer, kamu kaynakları israf edilir, doğa talan edilir. Ancak garip bir şekilde, bu yıkıcı politikaların mağduru olan geniş kitleler, kendilerini ezen bu yapıya en sadık desteği verenler olmaya devam ederler.”               Bu, modern çağın en büyük illüzyonudur. Günümüz devlet başkanları, kitleleri zorbalıktan ziyade algı yönetimi, medya tekelleri ve korku politikaları ile yönetir. Kitlelere sürekli olarak içeride ve dışarıda düşmanlar gösterilir. "Biz" ve "Onlar" ayrımı o kadar keskinleştirilir ki, vatandaş kendi açlığını, kendi yoksulluğunu unutur ve liderin şahsında tecessüm eden o büyük "davanın" bir neferi olmayı seçer. “Üzerinden silindir gibi geçen politikaları alkışlayan ayaklar, tam da o silindirin altında ezilen kendi ayaklarıdır.” Çünkü modern gönüllü kulluk, insanın KENDİ CELLADINA AŞIK olması, kendi felaketini bir kurtuluş destanı gibi savunmasıdır.              Erk Bizden Geliyor: Rızanın Üretimi ve Demokrasi Yanılsaması              La Boétie’nin "Üzerinizdeki erk sizden gelmiyor mu?" sorusu, bugünün demokratik sistemlerinde çok daha dramatik bir anlam kazanır. 16. yüzyılda halkın bir kralı seçme hakkı yoktu; kulluk büyük ölçüde dayatılmış bir kaderdi. “Oysa 21. yüzyılda, modern devlet başkanları gücünü doğrudan halktan, sandıktan, yani "milli iradeden" almaktadır. Ancak bu durum, gönüllü kulluğu ortadan kaldırmamış, aksine ona meşruiyet kazandırmıştır.”             “Günümüzde seçimler, çoğu zaman bir özgürlük şöleni değil, kitlelerin kendi rızalarıyla boyunduruklarını yeniledikleri ritüellere dönüşmüştür.” Devlet başkanı, elindeki medya gücüyle hakikati büker, muhalefeti marjinalleştirir ve toplumu bir "beka" krizine inandırır. Vatandaş, elindeki oy pusulasıyla aslında kendi gücünü lidere devreder. Rousseau'nun da sonradan belirteceği gibi, “modern insan sadece seçim günlerinde özgürdür; sandık kapandıktan sonra yeniden köleliğe döner.             “Üzerimizdeki o devasa erk, yasama, yürütme ve yargıyı tek bir dudak arasında birleştiren o mutlak güç, gökten inmemiştir. Onu ilmek ilmek, oy oy, miting miting biz var etmişizdir. Liderin gücü, bizim kendi gücümüzden feragat etmemizin bir sonucudur.” Kendi Kendimize İhanet: Sessizliğin ve Suç Ortaklığının Bedeli              Peki ya işbirliği? "Sizinle elbirliği içinde olmazsa üzerinize yürümeye nasıl cesaret edecektir? Kendi kendinize ihanet etmeseydiniz size hangi kötülüğü yapabilirdi ki?" İşte yazının ve La Boétie'nin düşüncesinin en can alıcı noktası burasıdır: “İhanet, dışarıdan gelmez; içeriden, bizzat kendimizden gelir.”                Bir modern devlet başkanı, anayasayı ihlal ettiğinde, adaleti askıya aldığında, hukuku kendi silahı haline getirdiğinde bunu tek başına yapmaz. O sırada başını öne eğen BÜROKRATLAR, kalemi kırılan ama ses çıkarmayan GAZETECİLER, "Bana dokunmayan yılan bin yaşasın" diyerek susan AYDINLAR ve günlük yaşantısının konforu bozulmasın diye haksızlıklara göz yuman MİLYONLARCA VATANDAŞ BU SUÇA ORTAKTIR. “Sessizlik, bir liderin en büyük sermayesidir. Biz sustukça, onun sesi daha gür çıkar. Biz geri adım attıkça, o alanını genişletir.”               “Kendi kendimize ihanetimiz; haksızlık karşısında eğilmemiz, makam ve mevki uğruna onurumuzu satmamız, küçük çıkarlar için büyük prensipleri feda etmemizdir.” Bir devlet başkanı, etrafındaki dalkavukların, menfaatperestlerin ve korkakların oluşturduğu o çelikten çember olmaksızın sıradan, yalnız ve güçsüz bir ölümlüdür. Toplumun ona bahşettiği bu itaati geri çektiğiniz an, o devasa iktidar aygıtı bir iskambil şatosu gibi yıkılmaya mahkumdur.                Boyun Eğmeyi Bırakmak: İktidarın Büyüsünü Bozmak                Bugünün dünyasında, otokratik eğilimler gösteren liderlerden kurtulmanın yolu, onları daha güçlü silahlarla donatılmış başka liderlerle değiştirmek değildir. La Boétie, tiranı devirmek için ona saldırmayı veya kan dökmeyi önermez. Onun sunduğu reçete çok daha basit, çok daha barışçıl ama bir o kadar da radikaldir: SADECE İTAAT ETMEYİ BIRAKIN.                Eğer bugün bir devlet başkanı, hukuku kendi çıkarı için eğip bükebiliyorsa, bu bizim ona verdiğimiz zımni iznin sonucudur. Eğer devletin polisi, kendi vatandaşına orantısız güç kullanabiliyorsa, bu bizim o üniformaya yüklediğimiz kutsiyetin bir ürünüdür. Eğer ekonomi bir avuç oligarkın zenginleşmesi için tüm bir milleti yoksullaştırabiliyorsa, bu bizim hala o masallara inanmayı seçmemizdendir. "Nasıl sizi dövmek için bunca ele sahip oluyor?" sorusu, sadece geçmişe dönük bir analiz değil, yarına dair bir uyanış çağrısıdır. Modern çağın devlet başkanları, kudretlerini ne göklerden ne de doğaüstü yeteneklerinden alırlar. “Onların tek gücü, bizim zaaflarımız, bizim korkularımız ve bizim parçalanmışlığımızdır. Kendi ellerimizi, kendi ayaklarımızı ve kendi rızamızı o muktedirin hizmetinden çektiğimiz gün, ortada ne bir tiran kalacaktır ne de bir baskı rejimi.”               Gönüllü kulluktan kurtuluş, önce zihinde başlar. İhanet ettiğimiz şeyin kendi özgürlüğümüz olduğunu fark ettiğimiz an, üzerimize yürüyen o devasa gücün aslında sadece kendi gölgemiz olduğunu da anlarız. Kendi ellerimizle yarattığımız bu tiranları yıkmak için yeni bir efendiye değil, yalnızca kendimize olan saygımızı yeniden hatırlamaya ihtiyacımız var. Çünkü La Boétie'nin yüzyıllar ötesinden fısıldadığı hakikat hiç değişmemiştir: “Boyun eğmeyi reddeden bir halkın karşısında, hiçbir devlet başkanı ayakta kalamaz. (G.Dihkan)