🇺🇸 USD: 47,35 TL ▲ %0,04 │ 🇪🇺 EUR: 53,92 TL ▲ %0,12 │ 🪙 ALTIN: 6.221 TL ▲ %0,87 │
🇺🇸 USD: 47,35 TL ▲ %0,04 │ 🇪🇺 EUR: 53,92 TL ▲ %0,12 │ 🪙 ALTIN: 6.221 TL ▲ %0,87 │
🇺🇸 USD: 47,35 TL ▲ %0,04 │ 🇪🇺 EUR: 53,92 TL ▲ %0,12 │ 🪙 ALTIN: 6.221 TL ▲ %0,87 │
🇺🇸 USD: 47,35 TL ▲ %0,04 │ 🇪🇺 EUR: 53,92 TL ▲ %0,12 │ 🪙 ALTIN: 6.221 TL ▲ %0,87 │
Gündem

Adapazarı'ndan Türkiye'ye uzanan 75 yıllık tren hikâyesi

Kaynak / Yazar: RSS 16.11.2026 10:05 1,421 Okunma 10 Dk Okuma Süresi
Yazı Boyutu:
Adapazarı'ndan Türkiye'ye uzanan 75 yıllık tren hikâyesi
Adapazarı'ndaki demiryolu fabrikası, 75 yılda büyük bir dönüşüm geçirdi. 25 Ekim 1951'de Vagon Tamir Atölyesi olarak kapılarını açan tesis; vagon tamirinden ihracata, banliyö trenlerinden Marmaray araçlarına kadar pek çok projede görev aldı. TÜVASAŞ adıyla hafızalara kazınan kuruluş, bugün TÜRASAŞ çatısı altında Millî Hızlı Tren üretimiyle Türkiye'nin raylı sistem teknolojisinde önemli rol üstleniyor. Adapazarı denildiğinde akla gelen köklü sanayi kuruluşlarından biri olan demiryolu fabrikası, 75 yıllık geçmişiyle kentin ekonomik ve sosyal hayatında önemli bir yer edindi. Yalnızca tren ve vagon üretimiyle değil, yetiştirdiği teknik personel, sağladığı istihdam ve oluşturduğu sanayi kültürüyle de Sakarya'nın hafızasında iz bıraktı. Bugün TÜRASAŞ Sakarya Bölge Müdürlüğü olarak faaliyetlerini sürdüren tesisin hikâyesi, Türkiye'nin demiryolu alanında kendi üretim gücünü oluşturma hedefinin Adapazarı'ndaki önemli adımlarından biri olarak öne çıkıyor. 1947'de Temeli Atıldı, 1951'de Faaliyete Geçti Türkiye'de demiryolu ulaşımının gelişmesiyle birlikte, tren ve vagonların bakım ve onarımının ülke içerisinde yapılması ihtiyacı da giderek arttı. Uzun yıllar yurt dışından temin edilen demiryolu araçlarının bakımında yaşanan dışa bağımlılık, yerli bir üretim ve onarım tesisinin kurulmasını önemli hale getirdi. Sakarya Üniversitesi öğretim üyelerinden Filiz Gemici'nin Demokrat Parti Dönemi Adapazarı-Sakarya (1950-1960) başlıklı doktora tezinde yer alan bilgilere göre, Adapazarı'nda vagon fabrikası kurulmasına yönelik çalışmalar 1947 yılında başladı. Fabrikanın temeli, aynı yılın ekim ayında dönemin Ulaştırma Bakanı Şükrü Koçak'ın katıldığı törenle atıldı. İnşaat sürecinde yaşanan kesintilerin ardından tesis, 25 Ekim 1951 tarihinde Vagon Tamir Atölyesi adıyla faaliyete geçti. İlk yıllarında yolcu ve yük vagonlarının bakım ve onarımını üstlenen kuruluş, demiryolu araçlarının ihtiyaç duyduğu teknik parçaların üretiminde de görev aldı. Tamir Atölyesinden Uluslararası Üretime Kuruluş, 1961 yılından itibaren Adapazarı Demiryolu Fabrikası (ADF) adıyla faaliyet göstermeye başladı. Zaman içerisinde üretim kapasitesini artıran tesis, 1971 yılında ihracata yöneldi. Bu kapsamda Pakistan ve Bangladeş'e toplam 77 vagon gönderildi. 1975 yılında Adapazarı Vagon Sanayi Müessesesi (ADVAS) adını alan fabrikada, uluslararası standartlara uygun RIC tipi yolcu vagonlarının üretimine geçildi. Bir yıl sonra ise Alstom lisansıyla elektrikli banliyö tren dizilerinin imalatına başlandı. Üretilen 75 dizi, toplam 225 araç olarak TCDD'ye teslim edildi. Kuruluşun kurumsal yapısı, 28 Mart 1986 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla yeniden düzenlendi ve tesise Türkiye Vagon Sanayii Anonim Şirketi (TÜVASAŞ) adı verildi. 1990'lı yıllarda ise fabrikanın kendi bünyesinde geliştirilen projeler öne çıktı. Ray otobüsleri, RIC-Z tipi lüks vagonlar ve TVS 2000 klimalı lüks vagon projeleri tamamlandı. Bu araçların imalatına 1994 yılında başlandı. Fabrikanın İçinden Yüzlerce Teknik Personel Yetişti Adapazarı'ndaki demiryolu fabrikasının geçmişinde yalnızca üretim faaliyetleri değil, mesleki eğitim çalışmaları da önemli bir yer tuttu. Tesis, ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gücünü yetiştirmek amacıyla bünyesinde Çırak Okulu oluşturdu. Filiz Gemici'nin doktora tezinde aktarılan bilgilere göre, dört yıllık eğitim veren okula ilkokul mezunları kabul ediliyordu. Öğrenciler burada hem mesleki eğitim alıyor hem de demiryolu sektöründe çalışabilecek teknik donanıma kavuşuyordu. Araştırmada, Çırak Okulu'nun 1953 yılından sonraki dönemde demiryollarına 829 eleman kazandırdığı bilgisi yer aldı. Bu yönüyle fabrika, yalnızca üretim yapan bir sanayi tesisi olmanın ötesine geçerek Adapazarı'nın mesleki eğitim tarihinde de önemli bir görev üstlendi. Adapazarı'nın Ekonomisine ve Sosyal Hayatına Katkı Sağladı Vagon fabrikası, kurulduğu ilk yıllardan itibaren Adapazarı'nın istihdam ve kent yaşamında da etkili oldu. Filiz Gemici'nin araştırmasında yer alan tarihsel verilere göre, 1952 yılında fabrikada yaklaşık 1.300 kişi çalışıyordu. Tesiste yolcu ve yük vagonlarının tamir birimlerinin yanı sıra demirhane, kaynak, ağaç işleri, laboratuvar ve farklı teknik atölyeler bulunuyordu. Çalışanlara yönelik lojmanlar ve misafirhane de fabrikanın sosyal yapılanmasının parçaları arasındaydı. Ayrıca çalışanların sportif faaliyetlerini sürdürebilmesi amacıyla Demirspor Kulübü de oluşturuldu. Araştırmada dikkat çeken bilgilerden biri de Adapazarı merkezinin elektrik ihtiyacının, fabrikanın faaliyete geçmesinin ardından tesis üzerinden karşılanmaya başlanması oldu. Bütün bu gelişmeler, vagon fabrikasının o dönem yalnızca üretim yapan bir kuruluş olmadığını, şehrin gelişiminde de önemli bir rol üstlendiğini ortaya koydu. 1999 Depreminde Ağır Hasar Aldı, Yeniden Ayağa Kalktı 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi, Sakarya'nın birçok sanayi kuruluşu gibi Adapazarı'ndaki vagon fabrikasını da ağır şekilde etkiledi. TÜRASAŞ'ın resmî tarihçesinde, deprem nedeniyle tesisin üretim kabiliyetini kaybettiği, atölyelerinin ve altyapısının kullanılamaz hale geldiği belirtiliyor. Nisan 2000'de başlatılan enkaz kaldırma çalışmalarının ardından fabrikada yeniden imalat ve onarım faaliyetlerine geçildi. Depremin ardından yeniden ayağa kalkan kuruluş, 2000'li yıllarla birlikte üretimde yerlileştirme ve yeni teknolojilere yönelik çalışmalarını hızlandırdı. 2003-2009 yılları arasında yüzde 90 yerlilik oranıyla yolcu vagonu üretimine başlandı. Irak Demiryolları için 2005 yılında üretimine başlanan jeneratör vagonları ise 28 Mayıs 2006 tarihinde teslim edildi. Bu teslimatla birlikte kuruluş, 35 yıllık aranın ardından yeniden ihracat gerçekleştirdi. Metro ve Marmaray Projelerinde Adapazarı İmzası Fabrikanın üretim faaliyetleri, ilerleyen yıllarda Türkiye'nin önemli raylı sistem projeleriyle genişledi. 2008 ve 2009 yıllarında Güney Koreli Hyundai Rotem ile gerçekleştirilen ortak üretim kapsamında İstanbul'da kullanılmak üzere 84 metro aracı ve TCDD için 75 elektrikli banliyö aracı imal edildi. 2010 yılında ise Marmaray Projesi kapsamında 275 aracın üretimi için Hyundai Rotem ile ortak çalışma başlatıldı. TÜRASAŞ'ın tarihçesine göre 2011 yılında 144, 2012 yılında ise 49 Marmaray aracının üretimi gerçekleştirildi. Aynı dönemde Bulgaristan Devlet Demiryolları için 30 yataklı vagonun üretimi de 2012 yılı sonunda tamamlandı. Kuruluşun üretim kapasitesini ortaya koyan veriler de dikkat çekti. TÜRASAŞ kayıtlarına göre, 31 Aralık 2018 itibarıyla TCDD için toplam 2 bin 300 yolcu vagonu üretildi. Aynı tarihe kadar 38 bin 490 yolcu vagonunun bakım, onarım, revizyon ve modernizasyon işlemleri gerçekleştirildi. TÜVASAŞ'tan TÜRASAŞ'a Uzanan Değişim Adapazarı'nın köklü sanayi kuruluşunun yakın tarihindeki önemli değişimlerden biri 2020 yılında yaşandı. 4 Mart 2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2186 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile TCDD'nin bağlı ortaklıkları olan TÜLOMSAŞ, TÜDEMSAŞ ve TÜVASAŞ tek çatı altında birleştirildi. Birleşme süreci, TÜRASAŞ'ın 30 Temmuz 2020 tarihinde ticaret siciline kaydedilmesiyle tamamlandı. Böylece uzun yıllar TÜVASAŞ adıyla faaliyet gösteren Adapazarı'ndaki tesis, TÜRASAŞ Sakarya Bölge Müdürlüğü adını aldı. Kurumsal yapıda yaşanan bu değişimle birlikte fabrikanın üretim faaliyetleri de yeni projelerle devam etti. Bugün Millî Hızlı Tren Üretiyor Adapazarı'ndaki tesisin günümüzdeki en önemli projelerinden biri Millî Hızlı Tren üretimi oldu. Türkiye'nin yerli ve millî raylı sistem teknolojilerinde önemli adımlarından biri olarak gösterilen proje kapsamında Sakarya'da hızlı tren setlerinin üretimi gerçekleştiriliyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu'nun 2026 yılında yaptığı açıklamaya göre, ilk Millî Hızlı Tren setinin testleri devam ederken ikinci setin üretimine de başlandı. Sekiz araçtan oluşan ve 577 yolcu kapasitesine sahip tren setinin işletme hızı saatte 225 kilometre olarak açıklandı. İlk set, dinamik seyir emniyeti testleri kapsamında saatte 250 kilometre hıza ulaştı. Açıklanan üretim takvimine göre 2027 yılında 7, 2028 yılında ise 7 olmak üzere toplam 14 tren setinin üretilmesi hedefleniyor. Öte yandan TÜRASAŞ Sakarya yerleşkesinde yapımı devam eden 18 bin metrekarelik hızlı tren fabrikasında çalışmaların yüzde 90 seviyesine ulaştığı bildirildi. Yeni tesisin tamamlanmasıyla üretim, montaj ve test süreçlerinin tek çatı altında yürütülmesi, ayda bir tren seti üretim kapasitesine ulaşılması hedefleniyor. 75 Yılda Adapazarı'ndan Türkiye'ye Uzanan Üretim Hikâyesi 25 Ekim 1951'de küçük bir Vagon Tamir Atölyesi olarak faaliyete başlayan Adapazarı'ndaki demiryolu fabrikası, aradan geçen 75 yılda Türkiye'nin raylı sistem üretiminde önemli merkezlerinden biri haline geldi. İlk yıllarında vagonların bakım ve onarımını üstlenen tesis; zaman içerisinde yolcu vagonları, elektrikli trenler, metro araçları ve Marmaray projelerinde görev aldı. Bugün ise Millî Hızlı Tren üretimiyle yeni bir dönemin kapısını aralıyor. TÜVASAŞ adıyla hafızalara kazınan, bugün TÜRASAŞ çatısı altında faaliyetlerini sürdüren kuruluş, 75 yıllık geçmişiyle Adapazarı'nın sanayi tarihindeki yerini korurken Türkiye'nin demiryolu teknolojilerindeki yerli üretim yolculuğunda da önemli bir rol üstlenmeye devam ediyor.
Kaynak: RSS
Haberi Paylaş:
Haber bağlantısı kopyalandı!