Karnımız mı aç, yoksa duygularımız mı yemek istiyor?
Karnımız mı aç, yoksa duygularımız mı yemek istiyor?
Bazen stresli bir günün ardından kendimizi mutfakta bulur, akşam yemeğinden kısa süre sonra tatlı yemek ister ya da gece atıştırma isteğine karşı koymakta zorlanırız. Böyle anlarda aklımıza gelen ilk açıklamalardan biri şudur: "Ben duygusal yiyorum." Peki, her yeme isteğinin arkasında gerçekten duygularımız mı var? Yoksa bedenimiz, gün içinde karşılanmamış bir ihtiyacın sinyalini mi veriyor?
Yeme isteğini doğru anlamak için yalnızca duygularımıza değil, bedenimizin verdiği sinyallere ve gün boyunca nasıl beslendiğimize de bakmak gerekir.
Duygusal yeme, fiziksel açlıktan ziyade stres, kaygı, üzüntü, yalnızlık veya can sıkıntısı gibi duyguların etkisiyle yemek yeme eğiliminin artmasıdır. Bu durumda yemek, enerji sağlamanın ötesinde rahatlama, oyalanma veya kendini iyi hissetme aracı hâline gelebilir. Üstelik duygusal yeme için kişinin aç olması gerekmez.
Fiziksel olarak doymuş olsa bile kendini kötü hissettiğinde, stresli bir günün ardından rahatlamak istediğinde ya da kendini ödüllendirmek amacıyla yemek yiyebilir.
Özellikle zorlayıcı duygularla baş etmenin başlıca yolu yemek olduğunda ya da yeme davranışı üzerinde kontrol kaybı yaşandığında bu durum kişinin yaşam kalitesini etkileyebilir. Ancak duygusal yeme, iradesizlik olarak değerlendirilmemelidir.
Öte yandan, her tatlı isteğini veya akşam atıştırmasını duygusal yeme olarak yorumlamak doğru değildir. Yeme isteği; gün boyu alınan enerji, öğünlerin içeriği, uyku düzeni, fiziksel aktivite ve bazı sağlık durumları gibi pek çok etkenden kaynaklanır; çoğu zaman fizyolojik açlık ile duygusal ihtiyaçlar aynı anda devreye girer.
Gün içindeki beslenme düzeni bu noktada belirleyicidir. Kahvaltıyı atlamak, öğle öğününü yetersiz geçirmek ya da protein ve liften fakir beslenmek, yoğun bir günün ardından akşam saatlerinde tatlı ve unlu gıdalara yönelimi artırabilir.
Aynı şekilde besin çeşitliliğinin azalması ile bazı vitamin ve mineral eksiklikleri de yorgunluk, enerji düşüklüğü ve iştah değişiklikleriyle ilişkilidir. Bu nedenle yalnızca ne kadar yediğimize değil, beslenmemizin içeriğine de bakmalıyız.
İştah ve tokluk mekanizmasının arka planında insülin ve leptin gibi hormonlar, sinir sistemi, çevresel etkenler ve bu metabolik işlevlerin sağlıklı yürümesine katkı sağlayan vitamin-mineraller birlikte çalışır. İnsülin veya leptin sinyalindeki bozulmalar enerji dengesini etkileyebilse de sık acıkmak ya da tatlı istemek tek başına bir direnç tablosunu göstermez.
Benzer belirtiler yetersiz beslenme, uyku eksikliği, stres ve farklı sağlık durumlarıyla da ilişkili olabileceğinden, kişinin belirtilerinden hareketle kendine tanı koyması yerine gerektiğinde hekim değerlendirmesine başvurması en doğru yaklaşımdır.
Peki, yeme isteği geldiğinde ne yapabiliriz?
Öncelikle kendimize birkaç soru sorabiliriz: En son ne zaman yemek yedim? Gün boyunca yeterli ve dengeli beslendim mi?
Şu an yemek yeme isteğimin arkasında fiziksel bir ihtiyaç mı var, yoksa duygusal olarak bir rahatlama mı arıyorum? Bu soruların amacı yemek yemeyi ertelemek veya kendimizi kısıtlamak değil, ihtiyacımızı daha iyi anlamaktır.
Çünkü bazen fiziksel olarak tok olsak da duygusal bir ihtiyacımız nedeniyle yemek isteyebilir, bazen de gün içinde yeterince beslenmediğimiz için açlık hissedebiliriz.
Gün içindeki öğünlerde yeterli enerji alımını sağlamak, protein kaynaklarına, lif içeren besinlere ve sağlıklı yağlara yer vermek; sebze, meyve, tam tahıllar ve diğer besin gruplarıyla çeşitliliği artırmak açlık ve tokluk yönetimini destekleyebilir.
Böylece yalnızca enerji ihtiyacımızı değil, vücudumuzun ihtiyaç duyduğu vitamin ve mineralleri de karşılamaya katkıda bulunabiliriz. Bunun yanında yeterli uyku, düzenli fiziksel aktivite ve stresle baş etme yöntemleri de yeme davranışının düzenlenmesinde önemlidir.
Duygusal bir ihtiyaç fark edildiğinde yürüyüş yapmak, dinlenmek veya biriyle konuşmak yardımcı olabilir. Ancak fiziksel açlık varsa çözüm, bu sinyali bastırmak değil, yeterli beslenmektir.
Sık tekrarlayan ve kontrol edilmesi zor yeme atakları, belirgin açlık değişiklikleri veya yeme davranışının duygusal durumla yakından ilişkili hâle gelmesi durumunda profesyonel destek almak önem taşır.
Bu süreçte diyetisyen desteğiyle beslenme düzeni ve yeme alışkanlıkları değerlendirilirken, duygularla baş etmekte zorlanılan durumlarda psikolog desteğinden de yararlanılabilir. Gerektiğinde hekim, diyetisyen ve psikolog iş birliğiyle hem fiziksel hem de duygusal etkenler birlikte ele alınmalıdır.
Unutmayalım ki her yeme isteği aynı nedenden kaynaklanmaz. Bazen duygularımız, bazen gün içindeki beslenme alışkanlıklarımız, bazen de sağlık durumumuz bu isteği etkileyebilir. Bir diyetisyen olarak önem verdiğim nokta, yeme isteğini yalnızca bastırmaya çalışmak yerine altında yatan ihtiyacı anlamaktır. Çünkü sağlıklı beslenmek, yalnızca ne yediğimizi değil, bedenimizin ihtiyaçlarını ne kadar doğru fark ettiğimizi de kapsar.
Diyetisyen Ebrar TecimNot: Bu yazı bilgilendirme amacı taşımakta olup tanı veya tedavi vaadi içermemektedir. Sağlıkla ilgili değerlendirmeler kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Uzman hekim görüşü alınması önerilir.
Kaynak: T54 Sakarya Haber