Sakarya’nın kültürel mirasının yarıdan fazlası ev ve konak çıktı! TÜİK raporuna yansıdı

Sakarya’nın kültürel mirasına ilişkin 2025 verileri, kentin geçmişten bugüne taşıdığı yapıların dağılımını da ortaya çıkardı. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Kültürel Miras İstatistikleri'ne göre Sakarya’da korunması gereken 612 tescilli taşınmaz kültür varlığı bulunuyor. Bu varlıkların dağılımında ise sivil mimarlık örnekleri açık ara ilk sırada yer alıyor. Kültürel mirasın omurgasını tarihi evler ve konaklar oluşturuyorSakarya’daki 612 tescilli taşınmaz kültür varlığının 334’ü sivil mimarlık örneği olarak kayıtlarda bulunuyor. Tarihi evler, konaklar ve geleneksel konut mimarisini kapsayan bu yapı grubu, kentteki tescilli taşınmaz kültür varlıklarının yüzde 54,6’sını oluşturuyor. Başka bir ifadeyle Sakarya’da tescilli her iki taşınmaz kültür varlığından birinden fazlası, geçmiş dönemlerin yaşam biçimini ve geleneksel konut mimarisini yansıtan sivil mimari yapılardan oluşuyor. Bu tablo, Sakarya’nın kültürel mirasının yalnızca anıtsal yapılar, dini eserler veya arkeolojik alanlardan ibaret olmadığını; geleneksel şehir dokusunun önemli bir bölümünün tarihi konutlarda yaşadığını gösteriyor. 612 yapının dağılımı dikkat çekiyorTÜİK verilerine göre Sakarya’daki tescilli taşınmaz kültür varlıklarının dağılımı şöyle: 334 sivil mimarlık örneği64 mezarlık55 dinsel yapı49 endüstriyel ve ticari yapı47 kültürel yapı25 idari yapı19 askeri yapı15 kalıntı4 şehitlikRakamlar içerisinde sivil mimarlık örnekleri ile diğer yapı grupları arasındaki fark dikkat çekiyor. Sakarya’nın geçmişi konut mimarisinde yaşıyorSivil mimarlık örneklerinin toplam içerisindeki yüzde 54,6’lık payı, Sakarya’nın geleneksel konut mimarisinin kentin korunması gereken kültürel mirası içerisinde özel bir yere sahip olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle tarihi ev ve konaklar, yalnızca fiziksel yapılarıyla değil, geçmiş dönemlerdeki yaşam biçimi, mahalle kültürü ve şehirleşme anlayışına ilişkin izleri taşıması açısından da kültürel mirasın önemli unsurları arasında değerlendiriliyor. Sakarya’nın deprem, yeniden yapılanma ve hızlı şehirleşme süreçlerinden geçmiş olması, geleneksel yapıların korunmasını kentin tarihi dokusu açısından ayrıca önemli hale getiriyor. Sakarya’da 66 sit alanı bulunuyorKentteki kültürel miras yalnızca taşınmaz yapılarla sınırlı değil. Sakarya genelinde 66 tescilli sit alanı bulunuyor. Bunların 63’ü arkeolojik sit, 3’ü ise kentsel sit alanı olarak kayıtlarda yer alıyor. TÜİK verilerine göre Sakarya’da tarihi veya karma sit alanı bulunmuyor. Sakarya Müzesi’nde 3 bin 829 eserKültürel mirasın taşınır bölümünde de Sakarya’ya ilişkin dikkat çekici veriler bulunuyor. 2025 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı 1 müzenin faaliyet gösterdiği Sakarya’da, müzede envantere alınmış ve alınmamış toplam 3 bin 829 eser bulunuyor. Eserlerin 2 bin 977’sini sikkeler oluşturuyor. Böylece sikkelerin toplam eserler içerisindeki payı yaklaşık yüzde 77,7 seviyesine ulaşıyor. Müzede ayrıca 559 arkeolojik materyal, 258 etnografik materyal ile 34 mühür ve mühür baskısı bulunuyor. Komşu illerle karşılaştırıldığında tablo nasıl?Sakarya'nın verileri çevre illerle birlikte değerlendirildiğinde farklı bir tablo ortaya çıkıyor. Bakanlığa bağlı müze ziyaretçi sayısında Kocaeli 38 bin 449 ziyaretçiyle öne çıkarken, Sakarya 19 bin 65 ziyaretçiyle Kocaeli'nin ardından geliyor. Aynı kategoride Bolu'da 2 bin 870 ziyaretçi kaydedilirken, verilen karşılaştırma verilerine göre Düzce'de Bakanlığa bağlı müze ziyaretçisi bulunmuyor. Ancak eser sayısında Sakarya komşularının gerisinde kalıyor. Sakarya'daki 3 bin 829 eserlik envantere karşılık bu sayı Düzce'de 6 bin 889, Kocaeli'de 10 bin 167, Bolu'da ise 17 bin 325 olarak görülüyor. Tescilli taşınmaz kültür varlıklarında da Sakarya'nın 612 varlıkla Düzce'nin üzerinde, Bolu ve Kocaeli'nin ise gerisinde olduğu görülüyor. Müze 19 bin 65 ziyaretçi ağırladıSakarya’daki Bakanlığa bağlı müze, 2025 yılında toplam 19 bin 65 ziyaretçiyi ağırladı. Verilerde ayrıca 2025 yılı içerisinde Sakarya’da ücretli müze girişi ve Müze Kart satışı kaydedilmemesi dikkat çekti. Kentte Bakanlığa bağlı müzenin yanı sıra 1 özel müze bulunuyor. Özel müzede 72 eser sergilenirken, yıl boyunca 305 ziyaretçi kaydedildi. Türkiye genelinde kültürel miras büyüyorTÜİK’in verilerine göre Türkiye genelinde müze sayısı 2025 yılında yüzde 4,4 artarak 664’e, ören yeri sayısı ise 148’e yükseldi. Müze ve ören yerlerini ziyaret edenlerin toplam sayısı da yüzde 6,8 artarak 65 milyon 862 bin 639 oldu. Türkiye genelinde tescilli taşınmaz kültür varlıklarının sayısı ise yüzde 2,6 artışla 130 bin 632’ye ulaştı. tarihi evler, konaklar ve diğer sivil mimarlık örnekleri üzerinden şekillendiğini ortaya koydu.